دیسک بین مهره ای شامل دو بخش نوکلئوز پولپوزیس در قسمت مرکزی و در قسمت محیطی آنولوس فیبروزیس می باشد. این دو قسمت باعث سهولت حرکت ستون فقرات و حمایت و ثبات مهره ها می شوند. دژنره شدن دیسک یا تروما باعث بیرون زدگی قسمت مرکزی یا نوکلئوزیس پولپوزیس از قسمت ضعیف شده محیطی یا آنولوس فیبروزیس به داخل کانال نخاعی یا اسپانیال می شود.

این بیرون زدگی گاهی باعث اثر فشاری یا التهابی بر روی ریشه های عصبی می شود. ریشه عصبی تا قسمت های پائین پا کشیده شده و هرگونه فشار یا التهاب روی این ریشه های عصبی باعث درد، سوزش، گزگز، بیجسی، در مسیر عصب تا انتهای پا می شود. با این وجود بسیاری از بیماران با یافته های MRI حاکی از فتق یا بیرون زدگی دیسک، هیچ درد یا شکایتی ندارند بنابراین تمام بیرون زدگی دیسک ها موجب درد یا علامت نمی شوند.

بطور معمول بیشتر دیسک های بیرون زده بطور خودبخود و با اقدامات نگهدارنده ظرف چندین ماه بهبود می یابند و در درصد کمی از دیسک های بیرون زده پس از چندین ماه و با وجود اقدامات نگهدارنده نیاز به جراحی پیدا می کنند. البته دسته ای از بیماران با بیرون زدگی دیسک نیاز به اقدام عاجل و اورژانس جراحی توسط جراح مغز و اعصاب یا جراح ستون فقرات پیدا می کنند. این گروه از بیماران عبارتند از: بیمارانی با ناتوانی ضعف پیشرونده در اندامها، بیمارانی که دچار بی حسی دائمی در نواحی نشیمنگاهی می شوند و بیمارانی که دچار بی اختیاری ادرار و مدفوع هستند.

    اقدامات نگهدارنده-برای دیسک های کمری یا گردنی بیرون زده اقداماتی نظیر درمان دارویی، فیزیوتراپی و تزریقات و مداخلات کاهش درد انجام می شوند.

نکاتی در مورد مراقبت از کمر-در هنگام حمل بار مهم نیست که شما یک جعبه خالی یا تعداد زیادی جعبه پر را حمل می کنید، مهم اینست که از روش صحیح برای بلندکردن آنها استفاده نمائید.

توصیه های مهم در هنگام حمل بار: 1-سینه خود را جلو بدهید. 2-برای کمک به صاف نگه داشتن کمر در هنگام حمل بار مفاصل هیپ را خم نمائید. سعی کنید بیشترین فشار روی مفاصل هیپ منتقل شود. اجسام را در هنگام حمل کاملا نزدیک بدن خود نگه دارید. حتی اگر شما از درد سیاتیک و بیرون زدگی دیسک های کمری رنج نمی برید، رعایت نکات فوق به حفظ سلامت و ثبات ستون فقرات شما کمک می نماید.

عللی که بجز بیرون زدگی دیسک باعث دردهای مشابه سیاتیک می شوند عبارتند از تنگی کانال، اسپوندیلولیزتیس (سرخوردگی یک مهره روی مهره دیگر) و علل دیگر که در مسیر عصب تا پا اثر فشاری ایجاد می کنند مثل تومور، عفونت، کانسر و اسپاسم عضلانی ( با شیوع کمتر)

برای دردهای سیاتیکی معمولا استراحت مطلق بیش از 48 ساعت توصیه نمی شود. ورزشهایی مثل دوچرخه ثابت یا پیاده روی سبک و راه رفتن در استخر تا وقتی که باعث فشار و ایجاد درد بیشتر در موضع نشود، توصیه می شود.

    اصول ورزشهای سیاتیک عبارتند از الف-تقویت عضلات مرکزی (شکمی و پشت) برای حمایت و نگهداری از ستون فقرات ب-ورزشهای کششی برای عضلات سخت و غیرقابل انعطاف باعث بوجود آمدن درد می شوند.

بدون انجام این ورزشها عضلات پشت و اطراف ستون فقرات، بصورت غیرآماده و شل درآمده و قادر به حمایت و ثابت نگه داشتن ستون فقرات نمی شوند.

از طرفی حرکت و ورزش باعث تبادل موادغذایی و مایعات درون دیسک شده به سلامت و جلوگیری از تخریب بیشتر دیسک کمک می کند.

در بیماران با درد کمر و پاها ناشی از هرنیاسیون دیسک های کمری به جز عواملی مثل وسعت هریناسیون و محل دیسک فاکتور Posture یا وضعیت قرارگیری فرد هم تاثیر دارد. بلندکردن اجسام بر روش صحیح اصطلاحا بلندکردن اجسام با پاها و نه با پشت نقش مهمی در جلوگیری از تشدید کمردرد و افزایش وسعت هرنیاسیون دیسک کمر دارد.

شاید برایتان جالب باشد که بدانید که نشستن می تواند فشار و استرس بیشتری نسبت به ایستادن بر کمر شما وارد نماید.

در هنگام نشستن برای مدت طولانی رعایت نکات ارگونومی و داشتن صندلی مناسب برای جلوگیری از تشدید کمر درد و همچنین سلامت ستون فقرات ضروری است.

صندلی مناسبی که برای بهداشت ستون فقرات توصیه می شود: 1-ارتفاع قابل تنظیم داشته باشد ارتفاع مناسبی که برای اکثر صندلی ها بین 16 تا 21 اینچ از کف زمیین باید باشد. طوریکه کف پای شما بصورت تخت روی کف زمین قرار گیرد و رانها بصورت افقی قرار گیرند. 2-صندلی باید پهنا و عمق مناسب داشته باشد، معمولا بین 20-17 اینچ پهنای صندلی استاندارد محسوب می شود داشتن عمق مناسب صندلی نیز مهم می باشد بطوریکه فاصله پشت زانو تا صندلی حدود 4-2 اینچ باشد.

    3-support کمری (بالشتک)-بطور طبیعی ستون فقرات ناحیه کمری، انحنا به سمت داخل را دارند و نشستن به مدت طولانی و بدون حمایت باعث مستقیم و straight شدن ستون فقرات ناحیه کمری و کشیدگی نواحی کمری می شوند. صندلی مناسب باید وضعیتی ایجاد کند که قوس و انحنای طبیعی ستون فقرات کمری حفظ شوند. 4-پشتی صندلی باید بطور طبیعی 19-12 اینچ پهنا داشته باشد اگر پشتی صندلی از خود صندلی جدا باشد باید قابلیت تنظیم ارتفاع و زاویه را داشته باشد، همچنین باید قابلیت نگهداری از انحنا نرمال ستون فقرات را همراه با بالشتک کمری دارا باشد.

5-جنس صندلی هم باید دارای لایه های مناسب و نرم و راحت باشد که فرد برای مدت طولانی احساس راحتی نماید.

    از علل دیگر کمر درد به جز بیرون زدگی دیسک : 1 مفصل ساکرو ایلیاک. انتهای ستون فقرات استخوانی بنام ساکروم می باشد که از بهم پیوست 4 یا 5 استخوان مجزا تشکیل می شود این استخوان از دو طرف با استخوان ایلئوم که از مجموعه استخوانهای لگنی می باشد جفت شده، در دو طرف مفصل ساکروایلیاک را ایجاد می کند. التهاب و هرگونه کشیدگی در این مفصل خود را بصورت درد در پائین کمر، در پشت لگن و باسن در کشاله ران و جلوی لگن و حتی جلوی ران نشان می دهد. درد این بیماران با نشستن طولانی مدت بیشتر می شود.  بیمار در پایین کمر احساس خشکی کرده و این خشکی بخصوص صبح ها بعد از برخواستن از خواب و بعد از اینکه بیمار مدت طولانی نشسته می خواهد بلند شود احساس می شود.

سندرم پیریفورمیس-بیماری است که در آن بعلت سفت شدن یا اسپاسم عضله پیریفورمیس (از عضلات عمقی کف لگن) عصب سیاتیک آزرده شده و این آزردگی موجب احساس درد در باسن و انتشار این درد به کمر و پشت ران می گردد. این بیماری در زنان 6 برابر مردان است، حدود 6 درصد کسانی که برای آنها تشخیص درد سیاتیکی داده می شود سندرم پیریفورمیس دارند.

این سندرم بعلت سفتی و کوتاهی عضله پیریفورمیس ایجاد می شود. نیروهای غیرمتعادلی که بعلت ورزش غیراصولی و یا تغییر در بیومکانیک لگن به این عضله وارد می شود همچنین در ضربات مستقیمی که به پشت باسن وارد می شود عضله پیریفورمیس آسیب دیده و درون آن خونریزی می کند و این خونریزی و چسبندگی هایی که بعد از آن بین عصب و عضله ایجاد می شود، موجب فشار یا کشش به عصب شده و علایم بیماری را ظاهر می کند. سندرم پیریفورمیس در اسکی بازان، رانندگان ماشین های سنگین، تنیس بازان و دوچرخه سواری طولانی، فوتبالیست ها و اسکیت سواران بیشتر دیده می شود.

علائم این بیماری تا حدود زیادی مانند مشکلات دیسک کمر است ولی در بررسی تصویربرداری نکته غیرطبیعی در MRI کمر دیده نمی شود.

برای حفظ سلامتی ستون فقرات چه ورزش هایی انجام دهیم؟

هر فعالیت یا ورزشی که باعث بوجود آمدن یا تشدید درد در ستون فقرات شود، باید سریعا متوقف شود. البته ناراحتی مختصر بعد از هر فعالیتی می تواند طبیعی باشد.

حفظ Posture پا وضعیت مناسب همیشه باید مدنظر باشد.

همانطور که قبلا ذکر شد ورزشهایی که برای کمردردهای با منشا تخریب دیسک و استئوآرتریت ستون فقرات می تواند مفید باشد عبارتند از:

1-تقویت عضلات شکمی با هدف و افزایش Support و حمایت از ستون فقرات

به پشت دراز کشیده و در وضعیت نرمال برای ستون فقرات و لگن قرار گرفته و زانوهای خود را خم نمائید. عضلات ناحیه پائین شکمی را در ناحیه بستن کمربند، بدون نگه داشتن نفس منقبض نماید. (بمدت حدود 10 ثانیه) روزانه 10 بار و هر بار به دوره این ورزش را انجام دهید.

این ورزش به انعطاف پذیری قسمت پائین ستون فقرات و مفاصله هیپ کمک می نماید. در حالیکه به پشت دراز کشیده اید یکی از زانوها را تا قفسه سینه خود بیاورید و برای 5 ثانیه نگه دارید. این ورزش روزانه 10 بار برای هر طرف انجام دهید.

وقتی شما استئوریت ستون فقرات داشته باشید عضلات پشت ران تمایل به کوتاه شدگی دارند. این ورزش به کشیدگی همسترینگ کمک کرده و احساس انعطاف پذیری به شما می دهد.

به پشت دراز بکشید و با کشی که به پنجه پا گیر داده اید سعی نمائید. پای  خود را در وضعیت مستقیم و صاف قرار دهید. با استفاده از این کش پای خود را بلند نمائید تا وقتی که احساس کشش مختصری در پشت زانو و ران حس نمائید. برای 30 ثانیه توقف نمائید. برای هر سمت 3 بار این ورزش را انجام دهید (روزانه)

این ورزش باعث تقویت عضلات در قسمت خارجی مفصل هیپ و پایئن شکم شده به ثبات قسمت های پائینی ستون فقرات و پاها کمک می نماید.

به یک طرف دراز کشیده هر دو زانو را در حالت خمیده نگه دارید. عضلات قسمت پایین شکم را سفت کنید در حالیکه نفس می کشید هر دو پا را با هم نگه دارید و زانوی بالایی را آرام به سمت بالا بلند کنید و سپس به آرامی زانو را پایین بیاورید. در روز برای هر سمتی 10 بار این ورزش را انجام دهید.

این ورزش باعث تقویت عضلات گلتوئوس می شود که نقش اساسی در کنترل بالاتنه ثبات و تعادل پا وقتی شما ایستاده اید یا قدم می زنید، دارند.

برای انجام این ورزش بر روی شکم خوابیده در حالیکه یک مالش زیرمفصل هیپ برای حمایت پشت قرار گرفته است. هر کدام از پاهایتان را به تناوب از روی زمین بلند کرده و صاف و مستقیم (از زانو) نگه دارید. سپس به آرامی به روی تخت فرود بیاورید. روزانه برای هر سمت 10 بار متوالی این ورزش را انجام دهید.

روش های مداخلات در کنترل درد

اوزن از روشهای کاهش درد تزریق اوزن می باشد: ازون به فرمول O3، گازی با اکسیدکنندگی بسیار بالاست. ازون معمولا ناپایدار بوده و در بسیاری از واکنش ها مانند کلر عمل می کند و با مکانیزم ترکیب شدن با پروتئین و بی اثر کردن آنزیم کاهنده که برای تنفس یاخته مهم است، به عنوان میکرب کش عمل می کند.

واژه اوزن یونانی بوده و به معنی بوی تند اطلاق می شود. اتم اکسیژن اضافی در اوزن (نسبت به مولکول اکسیژن O2) باعث تفاوتهایی اساسی می شود. علاوه بر ناپایداری و بوی خاص ملکول اوزن، در تزریق اوزن برای مصارف پزشکی علاوه بر خاصیت ضدمیکروبی، با افزایش جریان خون در بافت و مهیاکردن مواد لازم برای ترمیم بافت های آسیب دیده باعث درمان می شود. اثرات ضددردی و ترمیم بافتی (رژنراسیون)  اوزن در بسیاری از مشکلات و آسیب دیدگی ها بعد از 3 تا 5 بار تزریق اثبات شده است.

مکانیسم های مطرح در مورد اوزن عبارتند از: اوزن یک ماده ی بی ثبات است و به سرعت به اکسیژن تبدیل می شود: در حین روند تبدیل، اکسیژن می تواند بافت ها را اکسید کند و باعث تحریک رشد بافت ها و بازسازی و توانبخشی آنها شود. مکانیسم احتمالی دیگر می تواند با استفاده از (همسان درمانی و هومیوپاتی) ضدالتهابی باشد. در این مکانیسم ویتامین ها و مواد معدنی برای کاهش التهاب و افزایش جریان خون در بافت های آسیب دیده تزریق می شود و باعث بازسازی و کاهش درد در بافت های آسیب دیده می شود.

از روشهای کاهش درد ادیوفرکوئنسی می باشد. نوعی روش درمان نسبتا جدید است. پایانه فیبرهای عصبی مانند سایر بافت های بدن در معرض التهاب عفونت و تروما هستند. به دنبال کاربرد رادیوفرکوئنسی (امواج رادیویی بصورت پیوسته) در اثر حرارت انتقال پیام حسی دردناک برای مدت چندین ماه قطع شده و احساس بی دردی حاصل می شود. در بسیاری از دردهای مزمن که روشهای جراحی و یا نگهدارنده موثر نباشند کاربردن رادیوفرکوئنسی می توان برای بیمار بیدردی مناسبی ایجاد کند.

تزریق استروئید در فضای اپی دورال کمری برای کمردرد و پادردهایی که بعلت التهاب و تحت فشار بودن ریشه های اعصاب نخاعی می باشد روشی مرسوم و نسبتا قدیمی می باشد. باریک شدن مجراهای نخاعی به دلایل گوناگون، از جمله فتق دیسک، ضخیم شدن رباط های ستون فقرات، کیست مفصلی یا حتی به هم خوردن نظم و هم راستا نبودن مهره ها (سرخوردن مهره یا اسپوند لولیستزیس)، رخ می دهد. فضای اپی دوران آکنده از چربی، کیسه نخاعی را احاطه می کند و از اعصاب و نخاع محافظت می کند. استروئید وارد شده به فضای اپی دورال کنش ضدالتهابی بسیار قدرتمندی را از خود نشان می دهد که به تسکین درد کمک می کند و عملکرد بیماران را بهبود می بخشد. اگرچه استروئید عارضه اصلی مولد درد را از بین نمی برد، اما چرخه درد و التهاب را می شکند و قدرت بدن برای مقابله و مبارزه با عارضه را افزایش می دهد. به این ترتیب تزریق استروئید نتایجی را به دست می دهد که ماندگاری را از اثر خود استروئید بیشتر است.

آرتروز زانو-(Knee osteoarthritis) از عوامل شایع ایجاد درد در افراد بالاتر از چهل سال است. آرتروز مفصل زانو، شایعترین بیماری تخریبی از میان مفاصل بدن می باشد. میزان ابتلا در خانم ها نسبت به آقایان بیشتر است. آتروز یک بیماری تخریبی در مفصل است که از این بیماری به نام های استئوآرتریت و استئوآرتروز نیز یاد می کنند تخریب پیشرونده مفصل در جامعه ما به نام آرتروز معروف است با توجه به اینکه بیماری با افزایش سن پیشرفت می کند به آرتریت پیری نیز معروف است. علاوه بر سن، نوع شغل و حرفه، علل ژنتیکی، چاقی، عوامل هورمونی و نژاد نیز می تواند در بروز این بیماری دخیل باشند.

  •    درمان های دارویی
  •     کاهش وزن در صورت وجود چاقی
  •    کنترل فعالیت های روزمره (پرهیز از چهارزانو نشستن، پرهیز از دوزانو نشستن، کاهش شیب پله های منزل، بالا و پائین رفتن از پله ها بصورت یک پله-یک پله که مستلزم صبر و حوصله می باشد، پرهیز از وضعیت های ثابت که زانو در یک حالت بمدت طولانی قرار می گیرد و در نهایت عدم انجام حرکات جهشی-چرخشی و تند).
  •  تقویت عضلات اطراف مفصل زانو، با تقویت عضلات میزان فشار روی مفصل کاهش می یابد.
  • حرکات و فعالیت هایی که باعث تشدید درد می شوند حتما ترک شود.
  • آب درمانی (هیدروتراپی)
  • برنامه تمرینات هوازی
  • عمل جراحی-زمانیکه درد و مشکلات مفصلی خیلی شدید است.
  • تقویت عضله سرینی

این تمرین می تواند به تقویت عضلات سرینی (عضلات بزرگ پشت ران)، کنترل بهتر بالاتنه، حفظ پایداری پاها و تعادل در زمینه راه رفتن و نشستن کمک موثر کند. برای انجام این تمرین بر روی شکم خود دراز کشیده و زیر خود یک بالش برای حمایت از کمر قرار دهید. به آرامی پای خود را از روی زمین بلند کرده و به آرامی پایین بیاورید. این حرکت را ده بار در هر روز تکرار کنید.

  • حرکت تقویتی ماهیچه ساق پا

این تمرین به انعطاف پذیری بخش پایین پا و قوزک کمک می کند و بهبود وضعیت تعادل و نحوه راه رفتن شما را به همراه دارد. برای انجام این تمرین روبروی یک دیوار قرار گرفته و یک پا را در حالت کشیده پشت خود و پای دیگر را جلوی آن قرار دهید. دست ها یا بازوی خود را  برای حمایت روی دیوار قرار دهید. به آرامی پای جلوی خود را خم کنید و پاشنه پای عقب را بر روی زمین نگه دارید. هنگامی که شما احساس وارد شدن فشار به عضله ساق پا در پشت قوزک خود کردید، این وضعیت را برای 30 ثانیه حفظ کنید. به آرامی به حالت اولیه بازگردید. این حرکت را هر روز 3 بار تکرار کنید.